LÊ PHỔ (1907–2001)

Chiếc nón lá

Mực và màu trên lụa

Ký tên và đóng dấu của họa sĩ ở góc dưới bên trái

Nhãn cũ phía sau ghi “Le chapeau de paille” và “12”

Khung gốc

22 x 33,3 cm

Nguồn gốc : Bộ sưu tập tư nhân tại Pháp

Trong những năm 1930, giai đoạn “Việt Nam” trong sự nghiệp của Lê Phổ, ông phát triển trên lụa một loạt tác phẩm gắn liền với đời sống nông thôn và hình ảnh trẻ em. Những hình ảnh cậu bé, thường đi cùng hoặc trong vòng tay mẹ theo kiểu Pietà tôn giáo, hiếm khi được thể hiện riêng lẻ. Chúng đôi khi xuất hiện trong các cảnh chiêm nghiệm, cùng động vật, nhưng hiếm khi là chân dung độc lập như tác phẩm này.

Tác phẩm của chúng ta có bố cục đặc biệt: Lê Phổ chọn thể hiện cậu bé nửa người, tập trung hoàn toàn vào nhân vật trong khoảnh khắc thoáng qua, xuất hiện từ trong rừng tre mà cậu dường như vừa đi qua. Hình ảnh này vừa mang tính thơ ca vừa có ý nghĩa tượng trưng: cậu bé Việt Nam thể hiện sự tiếp nối của thế giới nông thôn lý tưởng — thể hiện qua trang phục truyền thống và chiếc nón lá — và sự thuần khiết của thiên nhiên còn nguyên sơ.

Tre, một họa tiết quen thuộc trong tranh Trung – Việt, không chỉ là yếu tố trang trí mà còn gợi lên lý tưởng về sự ngay thẳng và linh hoạt của người trí thức, được Lê Phổ chuyển hóa sang hình tượng tuổi trẻ. Tác phẩm cũng thể hiện kỹ thuật điêu luyện và khả năng sử dụng lụa xuất sắc của họa sĩ. Các thân tre dựng thẳng, được tạo nên qua nhiều lớp màu xanh và vàng trong suốt, mang lại nhịp điệu và cấu trúc tinh tế cho bố cục.

Một tác phẩm trên lụa rất giống với tác phẩm này từng được Sotheby’s Hong Kong đấu giá vào tháng 10 năm 2012 (lô số 274). Nó cũng thể hiện cùng một cậu bé, dễ dàng nhận ra qua trang phục và chiếc nón, với bố cục nửa người tương tự. Tuy nhiên, khác với tác phẩm phiên bản đó, cậu bé không cầm cành tre như trong tác phẩm của chúng ta.

LE PHO (1907-2001)

"Le chapeau de paille"

Encre et couleurs sur soie

Signé et cachet de l'artiste en bas à gauche

Ancienne étiquette au dos portant l'inscription "Le chapeau de paille" et "12"

Cadre d’origine

22 x 33,3 cm

Provenance : Collection et succession Dessens

Au cours des années 1930, période dite « vietnamienne » dans le corpus artistique de Le Pho, ce dernier développe sur soie un ensemble d’oeuvres intimement liées à la vie rurale et aux figures de l’enfance. Ces représentations de jeunes garçons, très souvent accompagnés ou dans les bras de leurs mères à la manière d'un Pieta religieuses, furent rarement représentés de manière isolée, en tant que sujet à part entière. On les retrouve parfois dans des scènes de contemplation, avec des animaux, mais que rarement dans des portraits semblables au nôtre.

Notre oeuvre présente, de plus, un cadrage tout à fait singulier. Le choix de l’artiste de représenter un jeune garçon en buste permet de concentrer toute l’attention sur le sujet, saisi dans un instant fugitif, apparaissant depuis une forêt de bambous qu’il semble venir de traverser. Cette représentation, d’une grande poésie, revêt également une portée symbolique importante. L’enfant vietnamien incarne ici à la fois la continuité d’un monde paysan idéalisé - dont témoignent la tenue traditionnelle et le chapeau conique, dit « nón lá » qu’il porte - et la pureté d’une nature encore préservée. Le bambou, motif récurrent dans la peinture sino-vietnamienne, n’est pas seulement un élément de décor : il renvoie à l’idéal de droiture et de souplesse du lettré, qualités que Le Pho transpose ici dans le domaine de la jeunesse. Par ailleurs, cette oeuvre illustre la grande technicité de l’artiste et sa maîtrise exceptionnelle de la peinture sur soie. La verticalité rythmée des tiges de bambou, rendues par des transparences successives de verts et d’ocres, structure la composition avec justesse.

Une oeuvre sur soie très similaire à la nôtre fut présentée chez Sotheby’s à Hong Kong le 6 octobre 2012 (lot n° 274). Elle représente le même garçon, reconnaissable à son vêtement et à son chapeau, avec un cadrage en buste comparable ; la seule différence notable réside dans l’attitude du sujet, cette fois-ci sans la branche qu’il tient entre les mains dans notre version.